Kelebek Etkisi

Bıçağı ele aldıklarında
Cerrahlar
Çok dikkatli olmalılar
Çünkü ince kesiklerinin altında
Kımıldanır durur suçlu –Yaşam!

Neler sığabilir bir günün uyanık kaldığımız kısmına?
Kaç hasta bakar bir doktor günde, kaç ölüm ya da iyileşme haberi alır?
Kaçından etkilenir?
Başlarda zor gelir; hastaları ve hasta yakınlarını görmek. Aynı durumları yaşamışızdır kimi zaman ve görmek istediğimiz muameleyi yapmaya çalışırız onlara. Ama zamanla törpülenir bu duygularımız ve en zor durumlarda bile yeterince ilgi gösteremez oluruz çünkü eskisi kadar hassas değilizdir artık...
Peki neden böyle olur? Koku gibi midir bu hisler? Uzun süre koklayınca alamaz olursunuz hani. Oysa elinize batan her diken acıtır. Hangisine benzemelidir bir doktorun tutumu? Bakıp geçmeli midir, yoksa yaşamalı mıdır acıları hastasıyla birlikte? Pek çok doktor duygularının işini etkilemesinden korktuğu için elinden geldiğince bastırır onları. Ama bu da dünyadaki tüm diğer şeyler gibi bir denge işidir. Çalışmamıza engel olmadan karşıdakinin yaşadıklarını anlayabilme dengesi.
“Beynine Bir Kez Hava Değmeye Görsün” Dr.Frank Vertosick’in (beyin cerrahı) yaşamından kesitlerle oluşturduğu kitabın adı. Bir hasta gibi acı çekip, hasta yakını gibi üzülen bir uzmanın ilgi çekici anıları yer alıyor kitapta. Bu branşı seçme öyküsü ise klasik bir küçümseme olayından ibaret. Hani insanların zayıf yönleriyle dalga geçilince hırs yapıp dalga geçeni mahcup ederler ya aynen öyle. Laboratuar çalışmaları sırasında teknisyenler, öğrencilerden mikroenjektörlerle düzgün damlalar oluşturmalarını istiyorlar. Frank Vertosick eli titrediği için bunu başaramıyor. Tabi teknisyenin sözü hazır “Bu ellerle beyin cerrahı falan olmayı düşünmüyorsun herhalde”...
Sonrası malum...
Hekimlik yaşamı boyunca başından geçen ilginç olayları, etkilendiği yaşam öykülerini kaleme aldığı kitabında hastalık karşısında yaptıklarımızdan çok, sağlığın korunması için neler yaptığımızın önemini şöyle anlatıyor Dr. Vertosick: “Organ nakli olayını ben bütün kalbimle destekliyorum –kötü bir durumdan en iyi sonucu çıkardığı için- ama gene de daha büyük bir amacı gözden uzak tutmamalıyız: insanları organ verici olma durumuna düşmekten kurtarmayı...”
Bu yola ne için çıktığımızı, şu an nerede olduğumuzu ve bundan sonra nasıl devam edeceğimizi durup düşünmediğimiz sürece yaşamımız irademiz dışında ilerleyen bir karmaşaya dönüşecektir. Her uzun yol biraz mola ister. Hekimlik bu farkındalığın en yoğun hissedilmesi gereken meslek. Çünkü bizim gündelik işimiz başka yaşamların dönüm noktası olabilir.
Yapılan bir araştırma insanların endişelerinin %90’ının gerçekleşmediğini, gerçekleşenlerin yarısının da korkulduğu kadar kötü olmadığını ortaya koymuş. Başımıza gelen şeyin aslında olabilecek en kötü şey olmadığını, daha kötüsü ile karşılaşınca anladığımızı gösteren fıkrada olduğu gibi:
Bir doğum uzmanı, babaların bekleme odasına girer ve “Bayım üzülerek bildirmeliyim ki eşiniz az önce 4,5 kg ağırlığında tek bir göz doğurdu” der. “Eyvah doktor, bundan daha kötü ne olabilir?” diye bağıran babaya doktorun yanıtı şu olur: “Maalesef göz kör!”

Dr. Frank Vertosick’in kitabını ilgi çekici kılan özelliklerden birkaçı; farklı ülkelerdeki tıp eğitimlerinin karşılaştırılmasına fırsat vermesi, duygularını yitirmemiş doktorların varlığını göstermesi ve yaşamımıza yön veren şeylerin neler olduğuyla ilgili ip uçları içermesi.
Kaos kuramına göre süreçlerin sonucunu “başlangıç koşullarında” olabilecek minicik değişiklikler kararlaştırır. Bu cümle kitapta şöyle somutlaştırılmış: “Bir otomobilin kaputu üzerine konulan bir bilardo topunu ele alalım. Belirli bir noktaya konulan top bir yöne doğru yuvarlanır; o noktanın bir milimetre sağına veya soluna konulduğunda ise bambaşka bir yöne yuvarlanır. Topun sonuçta nereye varacağı başlangıçta onu nereye koyduğunuza bağlıdır.” Başlangıç koşullarının bu etkisine “Kelebek Etkisi” denir. Hatta bu kuram iklim koşullarına uygulandığında, Asya’daki bir kelebeğin kanat çırpışının aylar sonra Güney Atlantik’te bir kasırgaya neden olabileceği açıklanabilmektedir.
Önemsemeden alınan kararlar, üniversite sınavında eksik veya fazla yapılan bir soru, dikkatsizce yazılan reçeteler ve daha nicelerinin sonucunda bambaşka yönlere savrulan hayatlar...
Bulunduğunuz yere gelmenizi sağlayan kelebek etkilerine bir bakın. Yaşam kendi akıntı hızıyla akmaya devam ediyor biz de bir yandan kürek çekiyoruz. Varacağımız yer bileşkenin bizi götüreceği noktadır.








Çiğdem Çolak
2004